Erdal Nuhbasa – Hukuk ve Danışmanlık Bürosu – Hizmetlerimiz
Erdal Nuhbasa – Hukuk ve Danışmanlık Bürosu – Hizmetlerimiz
Hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesinde düzenlenmiş olup bir kişiye yönelik onur, şeref ve saygınlığı rencide edici söz veya fiilleri kapsar. Günümüzde en sık karşılaşılan hakaret türleri; WhatsApp mesajı, SMS, Instagram yorumu, Twitter (X) paylaşımı, Facebook gönderisi ve sözlü tartışmalar yoluyla gerçekleşmektedir. Kanun’da yer aldığı haliyle;
Hakaret Suçu – TCK Madde 125
1) Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir.
2) Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkrada belirtilen cezaya hükmolunur.
3) Hakaret suçunun;
a) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı,
b) Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı,
c) Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle, İşlenmesi halinde, cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.
(4) Hakaretin alenen işlenmesi halinde ceza altıda biri oranında artırılır.
(5) Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır. Ancak, bu durumda zincirleme suça ilişkin madde hükümleri uygulanır.
Bir kimseye “hırsız”, “dolandırıcı”, “ahlaksız” gibi suç veya küçük düşürücü ifadeler kullanılması ya da ağır küfür edilmesi hakaret suçunu oluşturabilir. Önemli olan kullanılan söz veya davranışın mağdurun toplum içindeki itibarını zedeleyebilecek nitelikte olmasıdır.
Hakaret yüz yüze işlenebileceği gibi, kişinin bulunmadığı bir ortamda da gerçekleşebilir. Ancak mağdur yokken yapılan hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle birlikte işlenmiş olması gerekir. Aksi halde gıyapta hakaret suçu oluşmaz. Eğer isnat edilen fiil doğruysa ve ispat edilebiliyorsa, bazı durumlarda fail cezalandırılmaz. Bu durum kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
Hakaret Suçu Hali | Şartlar ve Açıklama | Cezası |
Basit hakaret (TCK 125/1) | Mağdura doğrudan veya gıyabında hakaret (3 kişi şartıyla gıyapta) | 3 ay – 2 yıl hapis veya adlî para cezası |
İleti yoluyla hakaret (125/2) | Mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü iletiyle hakaret | 3 ay – 2 yıl hapis veya adlî para cezası |
Kamu görevlisine görevden dolayı hakaret (125/3-a) | Görev sırasında görev sebebiyle hakaret[ | Ceza alt sınırı 1 yıl (1 yıldan az verilemez) |
İnanç/düşünce nedeniyle hakaret (125/3-b) | İnanç, düşünce, kanaat ya da dinî uygulamaya saldırı | Ceza alt sınırı 1 yıl |
Dinî değer üzerinden hakaret (125/3-c) | Dinin kutsal kabul edilen değerleri üzerinden hakaret | Ceza alt sınırı 1 yıl |
Alenen hakaret (125/4) | Toplum önünde, açık şekilde hakaret | İlgili cezaya %1/6 oranında artırım |
Hakaret suçu kural olarak şikayete bağlıdır. Yani mağdur, hakareti ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikayetçi olmazsa dava açılması mümkün değildir.
Bu durumu somut bir örnekle anlayacak olursak sosyal medyada size hakaret içeren bir mesaj atıldı. Mesajı ve gönderen kişiyi 1 Mart’ta öğrendiniz. 1 Eylül’e kadar şikayet hakkınızı kullanmanız gerekir. Bu süre geçirilirse ceza soruşturması yapılamaz.
Evet şikayete bağlı hakaret suçlarında dosya öncelikle uzlaştırma bürosuna gönderilir. Taraflar anlaşırsa:
Ancak kamu görevlisine görevinden dolayı hakarette uzlaştırma uygulanmaz.
Hakaret davası açma süreci belirli aşamalardan oluşur.
Şikayet dilekçesi savcılığa verildikten sonra deliller toplanır. Mesaj kayıtları, ekran görüntüleri, tanık beyanları ve teknik incelemeler dosyaya girer. Yeterli şüphe oluşursa iddianame hazırlanır.
Dosya öncelikle uzlaştırma bürosuna gönderilir. Uzlaştırmacı taraflarla iletişime geçer. Taraflar anlaşırsa, dava açılmaz ve dosya kapanır. Sabıka kaydı oluşmaz. Ancak uzlaşma sağlanamazsa kamu davası açılır.
Hakaret davalarının önemli bir kısmı basit yargılama usulüne tabi olabilir. Bu usulde duruşma yapılmadan dosya üzerinden karar verilir. Taraflara yazılı savunma hakkı tanınır. Bu usulde verilen cezalarda genellikle 1/4 oranında indirim uygulanır. Karara itiraz edilirse dosya normal duruşmalı yargılamaya geçer.
Hakaret suçunda temel ceza adli para cezası veya hapis cezasıdır. Ceza miktarı;
Sanığın sabıkasız olması halinde çoğu dosyada HAGB uygulanabilmektedir. Bu durumda sanık 5 yıl denetim süresine tabi olur ve yeni suç işlemezse ceza siciline işlenmez.
Hakaret yalnızca ceza hukuku konusu değildir. Aynı zamanda bir kişilik hakkı ihlalidir. Dolayısıyla mağdur olan kişinin maddi ve manevi tazminat hakları da söz konusu olur.
Mağdur yaşadığı üzüntü, itibar kaybı ve psikolojik zarar karşılığında belirli bir miktar para isteyebilir. Bu manevi tazminat olarak nitelendirilir. Hakaret nedeniyle iş kaybı, müşteri kaybı veya ticari zarar doğmuşsa maddi tazminat davası açılabilir.
Tazminat miktarı; olayın ağırlığına, tarafların sosyal durumuna ve hakaretin etkisine göre hakim tarafından belirlenir. Ceza davasında mahkumiyet kararı tazminat talebini güçlendirir; ancak tazminat için mutlaka ceza mahkumiyeti şart değildir.
Hakarete uğradıysanız ya da kamu görevlisine hakaret iddiasıyla soruşturma geçiriyorsanız, süreci doğru yönetmeniz büyük önem taşır. Hakaret davalarında 6 aylık şikayet süresinin kaçırılması, delillerin eksik sunulması veya uzlaştırma aşamasında yapılan hatalar ciddi hak kayıplarına yol açabilir.
Bu nedenle özellikle şu adımlara dikkat edilmelidir:
Hakaret suçu dosyalarında usul kuralları belirleyicidir. Sürecin başından itibaren profesyonel destek alınması, hem ceza davasının hem de olası manevi tazminat taleplerinin sağlıklı şekilde yürütülmesini sağlar.
Hakaret suçu dosyaları her ne kadar “basit” gibi görünse de, uygulamada en çok usul hatası yapılan ceza dosyaları arasında yer alır. Özellikle 6 aylık şikayet süresinin kaçırılması, delillerin hukuka uygun sunulmaması veya uzlaştırma sürecinde bilinçsiz beyan verilmesi davanın düşmesine ya da telafisi zor sonuçlara yol açabilir.
Sosyal medyada hakaret, kamu görevlisine hakaret veya mesaj yoluyla işlenen hakaret suçlarında teknik ve hukuki detaylar sürecin sonucunu doğrudan etkiler.
Bu nedenle:
Hakaret suçu ve hakaret davası süreçleri hakkında detaylı değerlendirme için bir hakaret avukatı ile görüşmek, hak kaybı yaşanmaması açısından önemlidir.
