Erdal Nuhbasa – Hukuk ve Danışmanlık Bürosu – Hizmetlerimiz
Erdal Nuhbasa – Hukuk ve Danışmanlık Bürosu – Hizmetlerimiz
İrtikap suçu, kamu görevlisinin görevini kötüye kullanarak bir kişiden kendisine veya başkasına haksız menfaat sağlamasıdır.
Bu suç, Türk Ceza Kanunu m.250’de düzenlenmiştir. Buna göre:
(1) Görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi icbar eden kamu görevlisi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında, kişinin haklı bir işinin gereği gibi, hiç veya en azından vaktinde görülmeyeceği endişesiyle, kendisini mecbur hissederek, kamu görevlisine veya yönlendireceği kişiye menfaat temin etmiş olması halinde, icbarın varlığı kabul edilir.
(2) Görevinin sağladığı güveni kötüye kullanmak suretiyle gerçekleştirdiği hileli davranışlarla, kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi ikna eden kamu görevlisi, üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(3) İkinci fıkrada tanımlanan suçun kişinin hatasından yararlanarak işlenmiş olması halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(4) İrtikap edilen menfaatin değeri ve mağdurun ekonomik durumu göz önünde bulundurularak, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.
TCK’ya göre irtikap suçu 3 şekilde işlenebilir:
Kamu görevlisinin, görevinden kaynaklanan otoriteyi kullanarak kişiyi baskı altına alması ve menfaat temin etmesidir. Mağdur, görünürde rıza gösterse de bu rıza serbest iradeye dayanmaz. Örnek: Ruhsat işlemini geciktireceğini ima ederek kamu görevlisinin para talep etmesi.
Kamu görevlisi, görevinin sağladığı güveni kötüye kullanarak mağduru kandırır veya ikna eder. Burada açık bir tehdit yoktur; ancak yönlendirme ve güven istismarı vardır.
Mağdurun hatasından (örneğin fazla ödeme yapması) bilerek yararlanılır. Kamu görevlisi hatayı düzeltmez ve menfaati alır.
İrtikap suçunun maddi ve manevi unsurlarını suçun oluşup oluşmadığının değerlendirilmesinde önemlidir.
Suç sadece kasten işlenebilir. Taksirle işlenmesi mümkün değildir. Fail:
İrtikap suçunun failleri sadece kamu görevlileri olabilir. TCK’ya göre kamu görevlisi; kamusal faaliyetin yürütülmesine katılan kişidir. Kadrolu memur olması şart değildir; kamu gücü kullanması yeterlidir.
Türk Ceza Kanunu’nda İrtikap suçunun işleniş biçimine göre 1 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Bunun dışında kamu görevlisi hakkında: Görevden çıkarma, memurluktan çıkarma gibi disiplin yaptırımları da idari yaptırım olarak söz konusu olabilmektedir.
| Suç Türü | Ceza |
|---|---|
İcbar suretiyle irtikap | 5 yıldan 10 yıla kadar hapis |
İkna suretiyle irtikap | 3 yıldan 5 yıla kadar hapis |
Hatadan yararlanma suretiyle irtikap | 1 yıldan 3 yıla kadar hapis |
Hayır. Re’sen soruşturulur.
Hayır, uzlaşma kapsamında değildir.
